Malakanlar kimdir? Neden Kars’ta yaşadılar?

Malakanlar kimdir? Neden Kars'ta yaşadılar?

Kars ve civarında yaşayanlar “Malakan” kelimesini bilir. Birçok şeyin iyi ve güzel olduğunu tarif ederken “Malakan” kelimesi kullanılır. İyi ve verimli bir inek “Malakan ineği gibi” veya güzel bir kadın “Malakan kadını gibi”şeklinde tarif edilir. Peki kim bu Malakanlar ? Kars’ta neden yaşadılar? Şimdi neredeler? İşte Malakanların hikayesi…

Malakanlar kimdir?

Malakanların kim olduğunu, aslında kendileri de tam olarak bilmiyor. Bilinen tek şey, 17. yüzyılda Rusya topraklarında doğan dini bir akım oldukları yönünde.

Malakan kelimesinin nereden geldiği de tıpkı topluluğun tanımı gibi tartışmalı. Bir grup topluluğun isminin Rusça’da süt yapımı anlamına gelen moloko kelimesinden geldiğine inanıyor. Süte büyük önem veren topluluk için böyle bir ismin konulmuş olması olası. Bir diğer grup ise bu inancın ilk olarak yine Rusya’da bulunan Molochnaya adındaki bir nehrin etrafında yaygınlaştığını, bu yüzden grubu Malakan dendiğini öne sürüyor.

Malakanlar kimdir? Neden Kars'ta yaşadılar?
Malakanlar Eski Ahit’i okuyor

Malakanlar yahudi mi?

Kelime anlamı net olarak bilinmese de Malakanların, Ortodokslukla Yahudilik arasında bir kalmış bir dini topluluk olduğu söylenebilir. Malakanlar kiliselerde değil, evlerde toplanıyor, sadece Eski Ahit (Tevrat ve Zebur) okuyor, azizlere ve ikonlara tapmıyor ve rahipleri bulunmuyor. Kendi manevi liderlerini kendileri seçen Malakanlar domuz eti veya kabuklu deniz ürünleri yemiyor, alkol veya sigara içmiyor. Ayrıca Malakanlar askerlik yapmayı da reddediyor.

Bu topluluğun en büyük özelliklerinden biri de topluluk içinde evleniyor olmaları. Ancak Malakanlar en az 8-9 nesil öncesine kadar olan akrabalarıyla evlenmiyor. Bu da özellikle dar bölgelerde yaşayan Malakanlar için, “evlenme” sorunu anlamına geliyor.

Savaşmayı reddeden Malakanlar sürgüne gönderiliyor

Topluluk o döneme göre aykırı görünse de, bulunduğu bölgede etkisi giderek arttı. Öyle ki 19. yüzyılda Malakanların nüfusu yarım milyonu geçti. Bir aşamaya kadar Rus yönetimi Malakanların dini inançlarına karışmadı. Ancak askere gitmeyi ve savaşmayı reddetmeleri üzerine Çarlık Rusya’sı bu inancın daha fazla yaygınlaşmasını engellemek amacıyla 1830’lardan sonra Malakanları ülkenin çeşitli coğrafyalarına dağıtmaya başladı. Malakanların çoğu Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan’a gönderildi.

1878 yılında Kars’ın yönetiminin Osmanlı’dan Rusya’ya geçmesiyle birlikte de Malakanların bir kısmı Kars’a yerleştirildi. Böylece Karslıların “Malakan” hikayesi da başlamış oldu.

Sürgün yerlerinden biri de Kars

Osmanlı ile Rusya arasındaki 1877-1878 savaşı, tarihte 93 harbi olarak adlandırılıyor. Savaşın “93 harbi” olarak anılmasının sebebi, Rumi takvime göre 1293 yılında gerçekleşmiş olması.

Savaş büyük oranda Balkanlar’da gerçekleşiyor ve Ruslar Yeşilköy’e kadar ilerliyor. Ancak savaşın bir de Doğu Cephesi var. Bu cephedeki çatışmalar sonucunda Kars Rus işgaline uğruyor ve Bolşevik isyanının başladığı 1918 yılına kadar Rus yönetiminde kalıyor. Zaten bugün Kars’a gidenlerin hayranlıkla baktıkları tarihi binaların çoğu onların döneminden kalma.

Ancak Ruslar giderken sadece binaları değil, Malakanları da bıraktı. Çar 2. Alexandr döneminde, askere gitmemeleri ve dinlerini değiştirmemeleri nedeniyle Kars’a sürülen Malakanlar bu topraklarda kaldılar.

1880-1881 yılları arasında Kars’a sürülen Malakanlar bu topraklarda 30’dan fazla köy kurdu. Kurulan köyler daha çok Kars’ın merkez ilçesi ile Arpaçay’daydı. 1920 yılına kadar Malakanlar biraz da içlerine kapanık bir şekilde bu topraklarda yaşamaya devam ettiler.

1920 yılında Ermenistan ile yapılan Gümrü anlaşması ile Kars’ın yönetimi tamamen Türklere geçti. Anlaşmadan bir gün sonra Bolşevik Rus yönetimi Ermenistan’ı işgal etse ve Gümrü anlaşması hiç bir zaman tam anlamıyla yürürlüğe girmese de Kars’ın yeniden Türk yönetimine geçmesi üzerine Malakanların çoğu Rusya’ya geri döndü. Kalan Malakanlar ise 1960’lı yıllara kadar Kars’ta yaşamayı sürdürdü.

Bu süreçte Malakanlar özellikle tarım konusunda Kars’a çok fazla şey kattı. Bölgede ayçiçeğini ilk olarak Malakanlar üretti. Hatta bazı tarım tekniklerini de bölgeye Marakanlılar getirdi. Ancak bu ilginç topluluk, Kars’ta yaşadığı dönemde, tıpkı Rusya’daki hayatları gibi diğer dinlerden veya milletlerden insanlarla kaynaşmadı, steril bir topluluk olarak kalmaya devam etti.

1960 sonrasında çok sayıda Malakan ABD’ye göç etti. Fotoğrafta ABD’nin San Francisco kentindeki bir Malakan düğünü görülüyor

1960 sonrasında Kars’tan gelişmiş ülkelere göç başladı

1920’li yıllarda göç etmeyen ve Kars’ta yaşamaya devam eden Marakanlılar için asıl göç ise 1960 yılından sonra başladı. Bazı tarihçiler bu göçü, akraba evliliği yapmayan Malakanların azalan nüfuslarına bağlıyor. İnançları gereği 7-8 nesle kadar akraba olanlarla evlenmeyen Malakanların, evlenecek eş bulmakta zorlandığı, bu nedenle göç etmek zorunda kaldıkları öne sürülüyor. Bazı tarihçiler ise göçü, 1950 sonrası yabancılara karşı gösterilen katı tutum ve 6-7 Eylül olaylarına kadar indirgiyor.

Ancak Malakanların göç hikayesi, o yıllarda neredeyse tüm Anadolu’nun gelişmiş ülkelere doğru akın etmesiyle de ilintili. 1960 sonrasında sadece Kars’ta değil, Malakanlar sürgüne gönderildikleri birçok yerden ABD gibi gelişmiş ülkelere göç etti.

Malakanlar kimdir? Neden Kars'ta yaşadılar?
Dimana Trankova ve fotoğrafçı Anthony Georgieff halen Ermenistan’da yaşayan çok az sayıda Malakan’ı yerinde ziyaret etti.

Günümüzde Kars’ta yaşayan Malakan yok. Sürgüne gönderildikleri Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan gibi ülkelerde ise yaşayan Malakan sayısı oldukça sınırlı. Ancak Malakanlar, nerede yaşarsa yaşasın, gittikleri yerlerde bıraktıkları izleri ve etkileri sürmeye devam ediyor.

CEVAP VER

Lütfen yorum yazın
Lütfen adınızı buraya yazınız